Kto stanie na straży rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce? Apel organizacji

Innowacja czy ochrona godności i praw ludzi? Konkurencyjność czy wysoki poziom ochrony przed szkodliwymi skutkami systemów AI? Te wartości nie muszą się wykluczać, ale osoba, która jako pierwsza obejmie urząd Przewodniczącego Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji, ma przed sobą trudną misję. Fundacja Panoptykon wraz z 23 organizacjami domaga się włączenia obywateli i obywatelek w wybory.

Przejrzystość wyborów i włączenie społeczeństwa obywatelskiego w cały proces zwiększa szansę, że osoba, która jako pierwsza stanie na czele nowego urzędu, będzie niezależna i kompetentna.

AKTUALIZACJA [18.09]: Zgodnie z naszym apelem odbyło się przesłuchanie kandydatki – Pameli Krzypkowskiej – na Przewodniczącą Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji. Dziś Sejm poparł jej kandydaturę większością głosów.

AKTUALIZACJA [11.09]: Sukces! W odpowiedzi na apel Kancelaria Senatu poinformowała, że przesłuchanie kandydatki na Przewodniczącego Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji zaplanowane jest na wtorek, 15.09.2026. Obowiązuje rejestracja.

Co to jest KRiBSI

Powstanie Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI) wynika z obowiązującej od sierpnia 2026 r. ustawy o systemach sztucznej inteligencji. Ustawa ta jest elementem wdrożenia unijnego rozporządzenia o AI (AI Act). Komisja będzie zajmowała się m.in.:

• rozpatrywaniem skarg obywateli i obywatelek na naruszenia AI Act: chatbot wprowadził cię w błąd, przez który straciłaś pieniądze? Firma nie poinformowała cię, że na infolinii rozmawiasz z maszyną, a nie człowiekiem? Twoją skargą zajmie się właśnie KRiBSI;
• edukacją: popularność AI w Polsce wydaje się być dużo większa niż wiedza, jak te systemy faktyczne działają i jakie mają ograniczenia. Komisja powinna być na tym polu aktywna: jej zadaniem jest edukacja i popularyzowanie wiedzy o sztucznej inteligencji.

Liczymy na to, że nowy organ zrównoważy gigantyczną presję na wykorzystywanie AI w pracy, biznesie i życiu prywatnym – presji, która nie omija też sektora publicznego.

Dlaczego powinniśmy interesować się wyborami Przewodniczącego

Powstanie nowego organu daje szansę zrównoważenia kierunku, w jakim w Polsce idzie polityka rozwoju sztucznej inteligencji.

„Przed polskim Parlamentem stoi obecnie ważne zadanie wyboru Przewodniczącego Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji – nowego organu odpowiedzialnego za istotną część systemu nadzoru nad sztuczną inteligencją w Polsce. Sztuczna inteligencja zmienia sposób funkcjonowania państwa, gospodarki i społeczeństwa. Wraz z jej rozwojem powstają również ramy prawne i instytucjonalne, których celem jest zapewnienie bezpieczeństwa, ochrony praw obywatelskich i odpowiedzialnego rozwoju tej technologii”.

Fragment apelu organizacji do Marszałka Sejmu Włodzimierza Czarzastego

W gronie 24 organizacji zaapelowaliśmy do marszałków Sejmu i Senatu o opublikowanie listy kandydatek i kandydatów na stanowisko Przewodniczącego Komisji oraz o zorganizowanie wysłuchania publicznego z możliwością zadawania pytań przez obywateli i obywatelki.

W ostatnich latach odbyły się wysłuchania publiczne kandydatów i kandydatek m. in. na Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, Prezesa Najwyższej Izby Kontroli czy Rzecznika Praw Obywatelskich. Dzięki temu opinia publiczna może poznać kandydatów i kandydatki, dowiedzieć się, jakie mają kompetencje i wizje urzędów. Dla kandydatek i kandydatów to okazja usłyszenia, jakie tematy są ważne dla obywateli i obywatelek.

Jakie najważniejsze wyzwania stoją przed KRiBSI

Osoba wybrana na stanowisko Przewodniczącego KRiBSI powinna wyróżniać się wiedzą i dorobkiem w temacie AI. Ta wiedza nie może być ograniczona do perspektywy biznesowej lub marketingowej. Słyszeliśmy już dość o tym, że „wszyscy” używają AI. Innowacyjność, konkurencyjność i deregulacja odmieniane są przez wszystkie przypadki od lat. Czas na rozmowę o ochronie praw i godności ludzi przed szkodliwością systemów AI.

Do najważniejszych naszym zdaniem wyzwań, z jakimi powinien rychło zmierzy się Przewodniczący KRiBSI, należy regulacja systemów rekomendacyjnych platform internetowych oraz stosowania AI w administracji publicznej.

Jeśli dojdzie do wysłuchania, na te aspekty zwrócimy uwagę kandydatom i kandydatkom.

Co to jest AI Act

AI Act to pierwsza na świecie kompleksowa regulacja sztucznej inteligencji. Jej podstawowe zadanie to promowanie zorientowanej na człowieka i godnej zaufania sztucznej inteligencji, tzn. zapewnienie wysokiego poziomu ochrony przed szkodliwymi skutkami systemów AI dla zdrowia, bezpieczeństwa, praw podstawowych, w tym demokracji, praworządności i ochrony środowiska. Obowiązki nałożone przez AI Act dotyczą zarówno osób fizycznych, jak i prawnych, co oznacza, że pracownicy i pracowniczki sektora publicznego, przedsiębiorcy i przedsiębiorczynie oraz obywatele i obywatelki będą musieli dostosować się do nowych zasad.

Jako unijne rozporządzenie AI Act obowiązuje w Polsce bezpośrednio, wymaga jednak dostosowania pewnych procedur. Polska przyjęła już ustawę o systemach sztucznej inteligencji).

Przewodniczącego wybiera Sejm za zgodą Senatu. Komisja ma rozpocząć działalność w listopadzie 2026 r. Obowiązki dla dostawców systemów sztucznej inteligencji, których przestrzeganie ma kontrolować KRiBSI, wchodzą w życie etapami (zgodnie z harmonogramem przewidzianym w rozporządzeniu o AI). Większość obowiązuje od sierpnia 2026 r. – w tym obowiązek poinformowania, że dany materiał został wygenerowany lub zmodyfikowany przy użyciu AI. Już wcześniej – od sierpnia 2025 r. – obowiązują zakazy dotyczące niedopuszczalnych praktyk AI, np. stosowanie technik podprogowych czy scoringu społecznego (więcej na temat systemów zakazanych w broszurze Ministerstwa Cyfryzacji).

Egzekwowaniem przepisów rozporządzenia zajmuje się Komisja Europejska oraz krajowi regulatorzy, takie jak polski KRiBSI.

Apel podpisały:

Centrum Cyfrowe, European Fem Institute , Forum Obywatelskiego Rozwoju, Funadcja Wolności, Fundacja Aktywna Demokracja, Fundacja dla Polski/Fundusz Obywatelski im. Ludwiki i Henryka Wujców, Fundacja im. Stefana Batorego, Fundacja Obserwatorium Demokracji Cyfrowej, Fundacja Panoptykon, Fundacja Stocznia, Green REV Institute, Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Komitet Obrony Demokracji, Konfederacja Lewiatan, Obywatele RP, Ogólnopolska Federacja Organizacji Pozarządowych, Polska Sieć Ekonomii, Pracownia Współtwórcza, Sieć Obywatelska Watchdog Polska, SPOIWO (Sojusz Przyjaciół Otwartego i Wolnego Oprogramowania), Stowarzyszenie Lepsza Demokracja, Stowarzyszenie Praktyków Transformacji Cyfrowej Praktycy.eu, Związek Cyfrowa Polska, Związek Przedsiębiorców i Pracodawców ZPP.