Agencja Praw Podstawowych: Brakuje świadomości nt. ochrony danych osobowych

Agencja Praw Podstawowych (Fundamental Rights Agency, FRA) – unijny organ zajmujący się monitorowaniem przestrzegania praw obywatelskich w Unii Europejskiej – opublikowała raport dotyczący łamania prawa do ochrony danych osobowych. Publikacja „Access to data protection remedies in the EU Member States” wskazuje, że ofiary naruszeń prawa do ochrony danych osobowych często nie są świadomie funkcjonowania systemu chroniącego autonomię informacyjną. Obywatele nie wiedzą też, do kogo mają się zgłaszać w przypadku ograniczenia swojej prywatności.

Badanie FRA wskazuje, że najczęściej naruszenia ochrony danych osobowych związane są z aktywnością w Internecie, marketingiem bezpośrednim oraz monitoringiem wizyjnym. Podmiotami, na które przede wszystkim skarżą się obywatele Unii Europejską, są: administracja publiczna, policja oraz inne służby, instytucje finansowe i ochrony zdrowia. Wśród wymienianych przez obywateli szkód związanych z naruszeniem ochrony danych dominują te o charakterze psychologicznym i społecznym: zmniejszenie poczucia bezpieczeństwa, stres, naruszenie reputacji. Dużo rzadziej dochodzi do szkód mających bezpośrednie konsekwencje finansowe. Niemniej raport wskazuje, że nieprawidłowości związane z ochroną danych osobowych mogą np. uniemożliwiać uzyskanie kredytu, ograniczyć dostęp do opieki zdrowotnej czy świadczeń socjalnych.

Według raportu FRA Europejczycy, gdy chcą dochodzić swoich praw związanych z naruszeniem ochrony danych, najczęściej zgłaszają się do specjalnych organów zajmujących się ochroną danych. Motywacją do podjęcia takiego działania bardzo rzadko są pobudki finansowe. Ofiary najczęściej chcą po prostu, by podobne naruszenia nie powtarzały się. W wyjątkowych sytuacjach obywatele zwracają się do sądów ze sprawami dotyczącymi ochrony ich prywatności. FRA wskazuje też na wiele problemów związanych z egzekwowaniem prawa do ochrony danych osobowych. Brakuje odpowiedniego wsparcia prawnego dla ofiar oraz specjalistów w tym zakresie. Okazuje się, że adwokaci i sędziowie nie mają wystarczającej wiedzy na temat ochrony danych, a organy zajmujące się ochroną danych osobowych są często niedofinansowane i brakuje im specjalistów np. z zakresu nowych technologii.

W związku z problemami obywateli w dochodzeniu swoich praw FRA zawarła w swojej publikacji szereg rekomendacji. Przede wszystkim zdaniem Agencji niezbędne są starania na rzecz podnoszenia wśród obywateli świadomości tego, jakie działania mogą naruszać ich prywatność i jak na nie reagować. Innym ważnym kierunkiem jest zwiększenie wiedzy o ochronie danych wśród adwokatów oraz sędziów. Zapewnienie niezależności organom ochrony danych powinno mieć odzwierciedlenie w odpowiednich środkach finansowych i zasobach ludzkich. Raport podkreśla dodatkowo pilną potrzebę zreformowania europejskich zasad ochrony danych osobowych. FRA uważa, że reforma przyniesie więcej jasności i pozwoli obywatelom na lepsze egzekwowanie swoich praw.

Opracowanie: Jędrzej Niklas

Agencja Praw Podstawowych: Access to data protection remedies in EU Member States  [PDF]

Agencja Praw Podstawowych: Handbook on European data protection law [PDF]