Już na początku pandemii Bill Gates przewidywał (ostrzegał?), że powrót do nieograniczonego podróżowania będzie możliwy pod warunkiem wprowadzenia „certyfikatów odporności”. W ostatnich miesiącach koncepcja zmutowała i mimo krytyki ze strony naukowców kolejne rządy flirtują z nią, szukając drogi powrotu do życia sprzed pandemii. Minister Marek Zagórski zapewniał nas niedawno, że w Polsce nie ma takich planów. Jednak – jako że temat powraca w debacie publicznej, a ryzyka są poważne – postanowiliśmy zabrać głos. Czym są certyfikaty odporności i dlaczego zarówno WHO, jak i organizacje broniące praw człowieka ostrzegają przed ich wprowadzeniem?

Czujne oko kamery nagrywające pracowników, GPS montowany w służbowych autach, narzędzia służące do monitorowania e-maili – pracodawcy mają naturalną pokusę gromadzenia informacji o swoich podwładnych.

Ponad 40 lat temu grupa brytyjskich i chilijskich inżynierów zamierzała stworzyć scentralizowany system informatyczny, który miał umożliwić sterowanie chilijską gospodarką przez rząd. Projekt Cybersyn – bo taką nosił nazwę – przez krytyków był określany mianem „niebezpiecznego Wielkiego Brata”. Cybersyn był projektem na wskroś politycznym i służącym realizacji takich właśnie celów. Jego konstruktorzy starali się jednak pogodzić wymogi zarządzania znacjonalizowanymi przedsiębiorstwami z potrzebą zachowania swobód obywatelskich. O tej fascynującej historii, łączącej politykę z technologią, opowiada książka Eden Mediny „Cybernetic Revolutionaries: Technology and Politics in Allende’s Chile”.

Pod koniec maja w mediach pojawiły się informacje o tym, że Ministerstwo Finansów planuje wdrożenie systemu identyfikacji głosowej w ramach Krajowej Informacji Podatkowej. Wykorzystywanie danych biometrycznych to poważna ingerencja w prywatność, dlatego postanowiliśmy dowiedzieć się więcej o nowym systemie. Pomysłem Ministerstwa zainteresowały się też organy odpowiedzialne za ochronę praw obywateli: Rzecznik Praw Obywatelskich oraz Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, które zwróciły się do niego z prośbą o wyjaśnienia.

Rzecznik Praw Obywatelskich Adam Bodnar uważa, że naszedł w Polsce czas na wypracowanie nowego „prawa zatrudnienia”. Rzecznik chce przede wszystkim walczyć z patologiami dotyczącymi tzw. umów śmieciowych. Jednak w tej dyskusji warto również uwzględnić problem stosowania nowoczesnych narzędzi kontroli wobec pracowników. Według badań Fundacji Panoptykon są one powszechnie wykorzystywane w instytucjach publicznych. Niestety, obecnie obowiązujące przepisy nie wskazują jasnych granic wykorzystywania konkretnych form kontroli.