Rzecznik Praw Obywatelskich Irena Lipowicz skierowała do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wystąpienie, w którym sugeruje podjęcie działań zmierzających do opracowania ustawy, która w sposób kompleksowy określałaby zasady wykorzystywania przez organy państwowe danych pochodzących z monitoringu. Jak podkreśla w swoim piśmie RPO, czynności organów ścigania polegające na wykorzystywaniu i upublicznianiu materiałów uzyskanych za pomocą monitoringu, wkraczają dalece w konstytucyjnie chronione prawa obywateli, w tym prawo do prywatności i ochrony wizerunku. Tymczasem brakuje regulacji prawnych, które w sposób szczegółowy regulowałyby tę kwestię i mogłyby stanowił podstawę do np. upubliczniania materiałów pochodzących z monitoringu.

Polski rząd przed kilkoma laty – oczywiście pod hasłem dbałości o bezpieczeństwo najmłodszych – postanowił rozpowszechnić w polskich szkołach monitoring. Uruchomiono specjalny program (Monitoring wizyjny w szkołach i placówkach), w ramach którego w tysiącach szkolnych budynków zainstalowano po raz pierwszy kamery bądź rozbudowano istniejące już systemy monitoringu. Jednak o tym, by stworzyć jasne zasady postępowania za nagraniami i dostępu do nich już nie pomyślano. Dlatego można sądzić, że przypadek gimnazjum w Świeszynie ilustruje szerszy problem. Rodzice uczniów pewnego dnia zorientowali się, że wystarczyło wejść na stronę internetową szkoły i kliknąć na link do monitoringu, by otworzyć stronę, na której dyrektor szkoły pisze do nieokreślonego Krzyśka, w jaki sposób można podejrzeć monitoring. Opisana była tam instrukcja wejścia oraz podane hasło.

Co sprawia, że Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych chowa głowę w piasek niczym struś? Okazuje się, że to brak kompleksowej regulacji prawnej monitoringu wizyjnego i trudności w stosowaniu ustawy o ochronie danych osobowych zmuszają go do uników i podejmowania interwencji tylko w najbardziej jednoznacznych sytuacjach. A cierpią na tym przede wszystkim prawa i wolności obywateli.

Przed okiem kamery nie ma ucieczki. Śledzą nas na ulicy, w sklepie, na osiedlu, w urzędzie. Coraz częściej wkraczają nawet w sferę naszej intymności. Kamery w toaletach instalują niektórzy pracodawcy, niekiedy nawet dyrektorzy szkół. Tym razem media donoszą o zamontowaniu kamer w ubikacji w łódzkim ogrodzie zoologicznym.

O tym, że toaleta jest monitorowana, informuje już kartka na drzwiach wejściowych. Kamera wisi pod sufitem i obejmuje swoim zasięgiem całe pomieszczenie.

Skąd pomysł na kamery w toalecie?

Irena Lipowicz swoim słowem wstępnym otworzyła w zeszłym miesiącu konferencję „Nadzór niekontrolowany? Nowe wyzwania dla wolności”. Postanowiliśmy udostępnić jej wystąpienie na naszej stronie internetowej również w formie tekstowej. Rzecznik porusza w nim nie tylko kwestie związane z prawem, ale przede wszystkim stawia pytania dotyczące społecznych konsekwencji funkcjonowania społeczeństwa nadzorowanego. Zachęcamy do lektury!